Αρχαίες Σπαρτιάτισσες: «οι μόνες γυναίκες που γεννούσαν πραγματικούς άνδρες»

Καθήκον της γυναίκας στην Αρχαία Σπάρτη, όπως προσδιοριζόταν από τους νόμους της πολιτείας, ήταν η γέννηση και ανατροφή υγιών τέκνων. Για τον λόγο αυτόν αποκλειόταν από το στρατιωτικό λειτούργημα. Ωστόσο, ο γυναικείος πληθυσμός της Σπάρτης απολάμβανε μεγάλα προνόμια, πράγμα που προκαλεί εντύπωση, εάν συγκρίνουμε τη θέση της γυναίκας στη Σπάρτη με αυτήν στην Αθήνα και στις άλλες ελληνικές πόλεις της αρχαιότητας. Η γυναικεία ελευθερία σε καμία άλλη πόλη του αρχαίου Ελληνικού Κόσμου δεν εκδηλώθηκε τόσο έμπρακτα, όσο στη Λακωνική Πολιτεία.

Στην Αθήνα η γυναίκα δεν είχε κανένα πολιτικό ή κοινωνικό δικαίωμα. Από τη στιγμή που παντρευόταν, κι αυτό γινόταν σε πολύ μικρή ηλικία, 13-15 χρονών, αφιέρωνε τις κούκλες της στην Αθηνά ή σε άλλη θεά και έμπαινε στο σπίτι του αντρός της, αν όχι σαν δούλη, πάντως σαν υπηρέτρια. Σπανιότατα έβγαινε από το σπίτι (και πάντα με συνοδεία), και ποτέ της δεν έπαιρνε μέρος σε συμπόσια και γιορτές στο σπίτι της εφόσον ήταν καλεσμένοι και άντρες. Κατά κανόνα δεν μάθαινε γράμματα και φυσικά η πνευματική της ανάπτυξη ήταν πολύ περιορισμένη.

Η αρχαία Σπάρτη και η Σπαρτιάτισσα VIDEO

Η ελευθερία και κοινωνική υπόσταση των Σπαρτιατισσών άρχιζε από τη γέννησή τους. Οι νόμοι της Σπάρτης απαιτούσαν τα θηλυκά βρέφη (και παιδιά) να έχουν όπως τα αρσενικά αδέλφια τους  – σε αντίθεση με άλλες ελληνικές πόλεις, όπου τα κορίτσια είχαν περισσότερες πιθανότητες να «απορριφθούν» κατά τη γέννηση, καθότι τρεφόντουσαν με λιγότερο θρεπτικές τροφές.

005Στη Σπάρτη, οι γυναίκες είχαν το αποκλειστικό προνόμιο,απ’ όλες τις άλλες Ελληνίδες, να γυμνάζονται ισότιμα με τους άνδρες και να κυκλοφορούν άνευ περιορισμών. Τα λακωνικά έθιμα επίτασσαν ισότιμη αγωγή των κοριτσιών και των αγοριών, όπως διαπιστώνεται και από τις ρήσεις του νομοθέτη Λυκούργου, ο οποίος «όρισε τα κορίτσια να γυμνάζονται εξίσου με τα αγόρια και […] όπως τους άνδρες διέταξε και τις γυναίκες να συναγωνίζονται μεταξύ τους στο δρόμο και την αντοχή γιατί, όταν και οι δυο είναι δυνατοί, πίστευε ότι και τα παιδιά θα γίνονται δυνατότερα» (Ξενοφών, Λακεδαιμονίων Πολιτεία 1.4).

Επειδή ο άνδρας έλειπε για πολύ καιρό από το σπίτι, η γυναίκα στη Σπάρτη ήταν χειραφετημένη σε βαθμό αδιανόητο για την εποχή εκείνη. Είχε αυξημένα προνόμια και αρμοδιότητες στη σπαρτιατική κοινωνία. Γυμναζόταν όπως και οι άνδρες και ήταν γνωστή για τις αθλητικές της ικανότητες. Η ανατροφή των κοριτσιών εναπόκειτο στην κρίση και στη βούληση των γονέων τους, η μόνη δε υποχρέωσή τους ήταν να γυμνάζονται. Ουκ ολίγα κορίτσια, διακρίνονταν στο ακόντιο, στη ρίψη του δίσκου, στην πάλη, στο τρέξιμο και σε λοιπές αθλητικές δοκιμασίες, ενώ ενεργή ήταν η συμμετοχή τους, σε θρησκευτικά και καλλιτεχνικά δρώμενα. Σε όλες αυτές τις δραστηριότητες, τα κορίτσια συμμετείχαν γυμνά, γεγονός πρωτόγνωρο και ασύλληπτο για άλλη πόλη- κράτος.

003Οι άρρενες πολίτες της Σπάρτης ήταν υποχρεωμένοι να αφιερώνουν τη ζωή τους στις στρατιωτικές και άλλες μορφές της δημόσιας υπηρεσίας. Κατά συνέπεια οι οικοδέσποινες της Σπάρτης φρόντιζαν τα κτήματα των συζύγων τους. Αυτό σήμαινε ότι οι Σπαρτιάτισσεςέλεγχαν τον οικογενειακό πλούτο και στην πραγματικότητα, το σύνολο της αγροτικής οικονομίας (το εμπόριο και οι κατασκευές ήταν στην αρμοδιότητα των περίοικων). Ο Σπαρτιάτης πολίτης ήταν εξαρτώμενος από την απόδοση της γυναίκας του προκειμένου να πληρώσει το φαγητό και τα δίδακτρα του γιου του κατά τη διάρκεια της «αγωγής». Αυτή η οικονομική δύναμη ήταν ιδιαίτερα έντονη στην Σπάρτη, σε αντίθεση με πόλεις όπως η Αθήνα, όπου ήταν παράνομο για μια γυναίκα να ελέγχει περισσότερα χρήματα από ότι χρειάζεται για να αγοράσει ένα δοχείο σιτηρών.

Το σπουδαιότερο ήταν ότι οι Σπαρτιάτισσες μπορούσαν να κληρονομήσουν και να μεταφέρουν τον πλούτο. Οι Αθηναίες αντίθετα δεν ήσαν ποτέ κληρονόμοι και όλα τα περιουσιακά στοιχεία περνούσαν στον επόμενο αρσενικό συγγενή, ο οποίος το πολύ να αναγκαζόταν να παντρευτεί την κληρονόμο, προκειμένου να διεκδικήσει την κληρονομιά – μια ρύθμιση που συχνά οδηγούσε τους άνδρες να απορρίπτουν προηγούμενη σύζυγό τους, αν και άμεμπτη, μόνο και μόνο για να οικειοποιηθούν την κληρονομιά ενός συγγενή. Οι Σπαρτιάτισσες όχι μόνο διατηρούσαν τα δικαιώματά τους στην πατρική περιουσία, αλλά μπορούσαν και παντρεμένες να αποκτήσουν δικιά τους, έτσι που τον καιρό του Άγη και του Κλεομένη τα περισσότερα χωράφια της Λακεδαίμονας ανήκαν σε Σπαρτιάτισσες. Η εν λόγω οικονομική δύναμη είχε ως αποτέλεσμα την κοινωνική άνοδο των Σπαρτιατισσών και σύμφωνα με διάφορες πηγές, είχαν «άποψη» ακόμη και πολιτική. Ο Αριστοτέλης υποστήριζε ότι «οι Σπαρτιάτες διοικούνταν από τις συζύγους τους» και ανέφερε την ελευθερία των Σπαρτιατισσών ως έναν από τους δύο λόγους για τους οποίους το Σύνταγμα της Σπάρτης ήταν κατακριτέο.

001

Ευγονικές μέθοδοι (για τη βελτίωση των κληρονομικών χαρακτηριστικών), που σχετίζονταν με τον καθορισμό της υγείας των γυναικών και της καταλληλότητας τους να φέρουν στον κόσμο υγιή παιδιά, ίσχυαν ως προς τις γυναίκες. Η Σπάρτη, με τη νομοθεσία του Λυκούργου, θεωρείται ως η πρώτη πολιτεία που εφάρμοσε ολοκληρωμένη πολιτική ευγονικής, με την απόρριψη των αδύναμων νεογνών, τιμωρίες στους εργένηδες, κίνητρα για τεκνοποιία, ξενηλασία, κριτήρια δύναμης και υγείας για την επιλογή των γονέων, ώστε να δίνουν τους άριστους απογόνους, κ.ά. Ο Ξενοφών χαρακτηρίζει τους Σπαρτιάτες τους πιο υγιείς και δυνατούς από τους Έλληνες και οι Αθήναιος, Αριστοφάνης ότι η Σπάρτη έχει τις ωραιότερες γυναίκες.

Στην Αρχαία Σπάρτη ο γάμος  ήταν θεσμός υποχρεωτικός, για όλον τον ελεύθερο και υγιή πληθυσμό. Όταν τα κορίτσια έφθαναν σε σεξουαλική ωριμότητα δεν βιαζόντουσαν να έλθουν σε γάμο, σε αντίθεση με τα κορίτσια στον υπόλοιπο αρχαίο κόσμο, τα οποία υπέφεραν ψυχολογικά και σωματικά, υφιστάμενα σωματικές βλάβες από το πρόωρο σεξ και συχνά πέθαιναν κατά τη λοχεία. Αντίθετα οι σπαρτιατικοί νόμοι ανέφεραν ρητά ότι τα κορίτσια πρέπει να παντρεύονται μόνο εφόσον ήταν σε ηλικία κατάλληλη να «απολαύσουν τον έρωτα». Η λογική ήταν απλή: για τα νεαρά κορίτσια, που δεν ήταν ακόμη ψυχολογικά έτοιμα για σεξουαλική επαφή, το σεξ αποτελούσε ουσιαστικά μια «πράξη βίας» και οι Σπαρτιάτες καταδίκαζαν τη βία στον γάμο, ενώ θεωρούσαν το σεξ με παιδιά ως «πράξη βίας».

002Τα κορίτσια στη Σπάρτη δεν παντρευόντουσαν πολύ μεγαλύτερους άνδρες, πρακτική η οποία συνηθιζόταν σε άλλες ελληνικές πόλεις. Εκτιμάται ότι οι περισσότερες γυναίκες Σπαρτιάτισσες ήταν μόνο τέσσερα έως πέντε έτη νεώτερες από τους συζύγους τους. Οι νόμοι προέβλεπαν την τιμωρία όσων παντρεύονταν σε μεγάλη ηλικία, καθώς και των γυναικών εκείνων, που παντρεύονταν σε μικρή ηλικία. Ειδικές ποινές προβλέπονταν για τον «οψιγάμιον», καθώς και για τον «κακογάμιον».

Οι νεαρές Σπαρτιάτισσες έφταναν σε ηλικία γάμου στα είκοσί τους χρόνια και όχι στα δεκαπέντε, που ήταν το συνηθισμένο στην Αρχαία Ελλάδα. Όταν κάποιος νέος ήθελε να παντρευτεί, «άρπαζε» την κοπέλα που επιθυμούσε. Την παρέδιδε σε μια γυναίκα, τη νυμφεύτρια, που της έκοβε τα μαλλιά, την έντυνε με ανδρικά ρούχα και την άφηνε ξαπλωμένη σε αχυρένιο στρώμα μόνη στο σκοτάδι να περιμένει. Ο σύζυγος, μετά την ερωτική συνάντησή τους, όφειλε να επιστρέψει στους κοιτώνες του και εξακολουθούσε να ζει εκεί, έως ότου συμπλήρωνε τα τριάντα έτη του. Έως τότε συγκατοίκηση των συζύγων δεν επιτρεπόταν και συναντιόντουσαν κρυφά και πάντα στο σκοτάδι. Ακόμη, κάποιος άνδρας μπορούσε να ζητήσει από μία οικογένεια μία γυναίκα ώστε να γίνει η μητέρα των παιδιών του και αυτό αποτελούσε ιδιαίτερη τιμή για την οικογένεια της γυναίκας. Είναι σαφές πως αυτή η διαδικασία είχε ως στόχο αποκλειστικά την τεκνοποίηση.

007Εξάλλου, εξ αιτίας του οξυμένου δημογραφικού προβλήματος της Σπάρτης, οποιοσδήποτε πολίτης μπορούσε να απαγάγει μια γυναίκα στη Σπάρτη, με στόχο την τεκνοποιία, αρκεί ο πατέρας ή και ο σύζυγος της να ήταν σύμφωνος. (Έτσι λειτούργησε και ο θεσμός της πολυανδρίας, η θέσπιση της οποίας αποδίδεται στον ίδιο τον θρυλικό νομοθέτη Λυκούργο. Η πολυανδρία συνιστά σπάνια μορφή πολυγαμίας, όπου η σύζυγος τεκνοποιούσε νομίμως με περισσοτέρους συζύγους. Η Σπαρτιατική πολυανδρία είχε εντυπωσιάσει τον Πλάτωνα, τον Ξενοφώντα και τους αθηναϊκούς φιλοσοφικούς κύκλους των αρχών του 4ου π.Χ. αιώνα. Τον επόμενο αιώνα, ο Πολύβιος καταγράφει στην Σπάρτη και την αρχαιότερη γνωστή μαρτυρία για τη λεγόμενη «αδελφική πολυανδρία», όπου οι πολυάριθμοι σύζυγοι της Σπαρτιάτισσας είναι εξ αίματος αδελφοί ή στενοί φίλοι. Σε αυτό το σχήμα οργάνωσης της οικογένειας, η περιουσία παραμένει αδιαίρετη και η πατρότητα των τέκνων, τα οποία θεωρούνται κοινά, ασκείται συλλογικά.)

Επειδή η αποστολή της οικογένειας στη Σπάρτη ήταν η γένεση υγιών παιδιών, όταν ένα ζευγάρι δεν μπορούσε να αποκτήσει παιδιά και γι’ αυτό ευθυνόταν η γυναίκα, ο άνδρας μπορούσε να τη διώξει από το σπίτι ή να φέρει κάποια άλλη, με την οποία θα μπορούσε να αποκτήσει παιδιά.  Γι’ αυτόν τον σκοπό επίσης, ο άνδρας μπορούσε να συγκατατεθεί ώστε η γυναίκα του να συνευρεθεί με έναν άλλον Σπαρτιάτη: αν δεν μπορούσαν να κάνουν παιδιά από ανικανότητα του συζύγου, επιτρεπόταν η γυναίκα να μείνει έγκυος από άλλον άνδρα, αφού όμως ο σύζυγος έδινε τη συγκατάθεση του. Όταν ένας σύζυγος είχε αποκτήσει πολλά παιδιά ήταν τιμή γι’ αυτόν να δώσει τη γυναίκα του να την παντρευτεί κάποιος από τους φίλους του.

004Η Σπάρτη θεωρούσε τον εργένη ως ντροπή και ο πολίτης ο οποίος δεν είχε παντρευτεί, κατείχε κατώτερη κοινωνική θέση, από κάποιον ο οποίος είχε αποκτήσει παιδιά.

Ο θεσμός της προίκας δεν υφίστατο στη Σπάρτη, ενώ αντίθετα ίσχυε ειδική νομοθεσία που απαγόρευε  την προίκα με την αιτιολογία «για να μη μείνει καμία ανύπαντρη λόγω της φτώχειας της και για να μην παντρεύονται οι άλλες για τα πλούτη τους, αλλά ο καθένας να κάνει την εκλογή του αποβλέποντας στα ήθη και την αρετή της κόρης» (Πλούταρχος, Λακωνικά αποφθέγματα Λυκούργου 228a).

Πολύ μεγάλες ήταν και οι σεξουαλικές ελευθερίες των γυναικών της Σπάρτης. Το λεγόμενο ότι «στη Σπάρτη δεν υπήρχαν μοιχοί» δεν έχει καμιά σχέση με τη συζυγική πίστη, αλλά υποδήλωνε ακριβώς το αντίθετο. Δεν υπήρχε η έννοια της μοιχείας γιατί οι Σπαρτιάτισσες μπορούσαν σχεδον ελεύθερα να έχουν ερωτικές σχέσεις, ακόμη και με άλλους άντρες, παντρεμένους και μη. Όταν μάλιστα, στο δεύτερο Μεσσηνιακό πόλεμο, οι άντρες τους λείψανε πολλά χρόνια μακριά τους, οι Σπαρτιάτισσες δέχτηκαν τις ερωτικές περιποιήσεις των ειλώτων, χωρίς καμιά συνέπεια σε βάρος τους, μολονότι από όλην αυτή την ιστορία γεννήθηκαν πολλά παιδιά, οι λεγόμενοι «Παρθενίοι», τους οποίους τελικά η πολιτεία, μη μπορώντας να τους εξομοιώσει με τους πατεράδες τους, αλλά και μη θέλοντας να τους κάνει ισότιμους με τους άλλους Σπαρτιάτες, τους «ξεφορτώθηκε», στέλνοντάς τους να ιδρύσουν την αποικία του Τάραντα στη Μεγάλη Ελλάδα.

008Η ελευθερία των Σπαρτιατισσών εκφραζόταν και στην αμφίεσή τους. Πολλούς αιώνες πριν εφευρεθεί η «μίνι» φούστα, οι Σπαρτιάτισσες φορούσαν τιςφαινομηρίδες, που ήταν πολύ κοντοί χιτώνες, που όχι μόνο άφηναν τους μηρούς των γυναικών σε κοινή θέα, αλλά ήταν και σχιστοί στο πλάι, περίπου ως τη μέση. Εκτός αυτού σε ορισμένες περιπτώσεις μπορούσαν (οι νέες κοπέλες) να κυκλοφορούν τελείως γυμνές. Αυτό το θέσπισε, κατά την παράδοση, ο Λυκούργος, αρχικά μόνο κατά τα στρατιωτικά γυμνάσια των νεαρών ανδρών, θέλοντας έτσι να τους εξασκήσει ώστε να προσέχουν τα παραγγέλματα του επικεφαλής, όταν γύρω τους στις κερκίδες του σταδίου, στέκονταν εκατοντάδες ολόγυμνα κορίτσι.

Οι Σπαρτιάτισσες δεν δείλιαζαν να μιλήσουν. Αναπτύχθηκε παράδοση, που ανιχνεύεται στην εποχή του Ηρόδοτου ακόμη, η οποία αποδίδει στις γυναίκες της Σπάρτης εξαιρετικά οξυδερκείς ή πνευματώδεις παρατηρήσεις. Πολλές από αυτές συγκεντρώθηκαν σε ένα έργο με τίτλο «Αποφθέγματα Λακωνικά» που αποδίδεται στον Πλούταρχο. Όταν μια ξένη γυναίκα ρώτησε τηΓοργώ, θυγατέρα του βασιλιά Κλεομένη του Α’ και σύζυγο του ήρωα των Θερμοπυλών βασιλιά Λεωνίδα, γιατί οι Σπαρτιάτισσες ήταν οι μόνες που εξουσίαζαν τους άντρες τους, εκείνη απάντησε006«γιατί είμαστε οι μόνες γυναίκες που γεννάμε (πραγματικούς) άντρες». 

Σε καμία άλλη αρχαία ελληνική πόλη οι γυναίκες δεν ήταν τόσο καλά ενταγμένες στην κοινωνία. Αυτό το γεγονός αποτέλεσε τον βασικότερο λόγο που η Σπάρτη μεγαλούργησε και μονοπώλησε την κυριαρχία στην αρχαία Ελλάδα, συνιστώντας διαχρονικά την «πόλη των ανδρείων».

Πηγή: hellinon.net,    https://skolix216.wordpress.com/

 

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s