To Νεκρομαντείο του Αχέροντα

r-sdsdadad-hugeΤο νεκυομαντείο του Αχέροντα, το πιο φημισμένο νεκρομαντείο του αρχαίου ελληνικού κόσμου, βρίσκεται στη δυτική Ήπειρο, στον νομό Πρέβεζας. Στην αρχαιότητα το Iερό υπαγόταν στη Θεσπρωτία, όπου κατοικούσαν οι Θεσπρωτοί, ένα από τα πρώτα ελληνικά φύλα που εγκαταστάθηκαν στην Hπειρο, γύρω στο 2000 π.Χ.

Από το 1958 έως το 1964 και από το 1975 έως το 1977, ο καθηγητής Δάκαρης, πάντα υπό την αιγίδα της εν Αθήναις Αρχαιολογικής Εταιρείας, βεβαίωσε με τις ανασκαφές του τη θέση του νεκρομαντείου κάτω από το καθολικό της μονής του Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου του 18ου αι.. Το Ιερό εντοπίστηκε σε προεξοχή βράχου της μεγάλης βαλτώδους πεδιάδας της πρώην Αχερουσίας λίμνης και των ποταμών του aδη Κωκυτού, Πυριφλεγέθοντα και Αχέροντα.

Σε απόσταση 500 μ. περίπου βόρεια από το νεκυομαντείο είναι η ακρόπολη της Εφύρας. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι εδώ βρισκόταν η ομηρική Εφύρη, όπου τοποθετούνταν από τους αρχαίους η είσοδος στον Άδη και το περίφημο Νεκυομαντείο, που, σύμφωνα με την παράδοση (Θουκ. 1.46.4), ήταν στην Ελαιάτιδα κοντά στον Αχέροντα.

3829146878_9f76da583c_bΗ μορφολογία της περιοχής ανταποκρίνεται πλήρως στις περιγραφές της αρχαίας φιλολογικής παράδοσης, όπως μας διασώθηκαν από τον Όμηρο, τον Ηρόδοτο, τον Θουκυδίδη, τον Στράβωνα, τον Παυσανία. Εξάλλου, πανάρχαιες δοξασίες, που οι ρίζες τους χάνονται στην αχλύ της προϊστορίας, έχουν συνδεθεί με την πίστη ότι οι σπηλιές, τα βαθιά φαράγγια και τα χάσματα, δηλαδή τα έγκατα της γης μέσα στα οποία εξαφανίζονταν οι λίμνες και τα ποτάμια, ήταν οι δρόμοι που οδηγούσαν στον Κάτω Κόσμο. Τη διαδρομή αυτή ακολουθούσαν διαπλέοντας οι ψυχές των νεκρών, που ήταν όμοιες με σκιές (είδωλα ή φάσματα των νεκρών). Στην πίστη αυτή πρέπει να οφείλεται και η συσχέτιση του Αχέροντα και της Αχερουσίας με τους νεκρούς, όπως και η τοποθέτηση της λατρείας και του νεκρομαντείου σε μια σπηλιά του βράχου κοντά στη συμβολή Κωκυτού και Αχέροντα, στις βορειοδυτικές όχθες της Αχερουσίας λίμνης.

Eκεί όπου σμίγουν οι ποταμοί του Άδη

4392240Εδώ ήταν, στη συνάντηση των δύο κόσμων, που ο Οδυσσέας κάλεσε τα πνεύματα των νεκρών με μια ειδική ιεροτελεστία, και ρώτησε για την επιστροφή του στην Ιθάκη (Οδυσ. κ 488 κε.). «Ο βοριάς θα φέρει το καράβι σε ένα ακρογιάλι, στην άκρη του Ωκεανού, όπου το πάναγνο άλσος της Περσεφόνης, με τις πανύψηλες λεύκες και τις άκαρπες ιτιές. Στο σημείο όπου ο Πυριφλεγέθων και ο Κωκυτός, που πηγάζει από τη Στύγα, σμίζουν με τον Αχέροντα με πολύ βουητό, εκεί στη μέση είναι ένας βράχος (και μια σπηλιά), η είσοδος στον aδη». O Οδυσσέας με τους συντρόφους του βάζουν πλώρη για το ταξίδι (λ, 1 κε.). Σαν βασίλεψε ο ήλιος φτάνουν στο ακρογιάλι στην πολιτεία των Κιμμερίων, όπου ένα κάστρο (λ, 14 κε.).

Είναι φανερή η στενή σχέση της ομηρικής περιγραφής για τη χώρα των νεκρών με την περιοχή του Αχέροντα της Θεσπρωτίας. Η ομοιότητα γίνεται μεγαλύτερη αν τη λέξη «Κιμμερίων» του ομηρικού στίχου (κ, 14) αντικαταστήσουμε με τη λέξη Χειμερίων, μια διόρθωση που πρότεινε ο γραμματικός του 3ου αι. π.Χ. Πρωτέας ο Ζευγματίτης. Την ομοιότητα είχαν παρατηρήσει και οι αρχαίοι γεωγράφοι, όπως ο Παυσανίας (1.17.5), ο οποίος σημειώνει: «Μου φαίνεται ότι ο Όμηρος αυτούς τους τόπους είχε δει και τόλμησε να περιγράψει στην ποίησή του τη χώρα του Άδη και να δώσει στα ποτάμια εκείνα τα ονόματα των ποταμών της Θεσπρωτίας».

Η αρχαιότερη και η πιο συγκλονιστική περιγραφή καθόδου θνητού στον Κάτω Κόσμο διασώζεται στη Νέκυια της Οδύσσειας (λ, 1 κε.). Η επαφή των θνητών με τους νεκρούς δεν ήταν ακίνδυνη, γι’ αυτό οι χρηστηριαζόμενοι έπρεπε να προετοιμαστούν ψυχικά και σωματικά, να υποβληθούν σε καθιερωμένη δίαιτα, σε λουτρά και προσευχές, και να εξευμενίσουν τις ψυχές των νεκρών με προσφορές (χοές), μέλι και γάλα, νερό και κρασί, και ιδίως με αίμα από τα θυσιαζόμενα ζώα. Πίνοντας από τις χοές οι ψυχές αποκτούσαν συνείδηση, εξευμενίζονταν και μπορούσαν να αποκαλύψουν το μέλλον.

Οι ανασκαφές του Δάκαρη επιβεβαιώνοντας τη μαρτυρία του Ομήρου έδειξαν ότι υπήρχε στη θέση αυτή ένα ιερό από τη Μυκηναϊκή εποχή (14ος-13ος αι. π.Χ.). Σύμφωνα με όλες τις ενδείξεις, η λατρεία των θεών του Κάτω Κόσμου συνεχίστηκε τουλάχιστον ώς τα αρχαϊκά χρόνια. Τη λειτουργία του Ιερού στους χρόνους αυτούς μαρτυρεί και η διήγηση του Ηροδότου (5.92). Σύμφωνα με τον ιστορικό, ο Περίανδρος, ο τύραννος της Κορίνθου (τέλος 7ου αι. π.Χ.), έστειλε στο νεκρομαντείο της Εφύρας απεσταλμένους για να ρωτήσουν την ψυχή της γυναίκας του Μέλισσας πού είχε κρύψει τον θησαυρό ενός φιλοξενουμένου.

Επιπλέον, τη συνέχιση της λατρείας στο ιερό του aδη κατά τους αρχαϊκούς και τους κλασικούς χρόνους βεβαιώνουν τα πολυάριθμα ειδώλια του 7ου-5ου αι. π.Χ. που εικονίζουν την Περσεφόνη με «πόλο» και τα νομίσματα του 4ου αι. π.Χ. των Ελεατών και των Θεσπρωτών με τα σύμβολα της Περσεφόνης και του Άδη. Σε άλλες κοπές εικονίζονται η Περσεφόνη με στεφάνι από στάχυα ως χορηγός της ζωής και ο Κέρβερος, ο άγρυπνος φρουρός στην είσοδο του Άδη.

To Νεκρομαντείο του Αχέροντα

                         To Νεκρομαντείο του Αχέροντα

H ζοφερή ιδέα του Kάτω Kόσμου

Στα τέλη του 4ου αι. π.Χ. κτίστηκε το μνημειακό οικοδόμημα που αποκάλυψαν οι ανασκαφές, το οποίο είναι και το πρώτο Ιερό και μαντείο των θεών του Κάτω Κόσμου που έγινε γνωστό. Τα πολυάριθμα ευρήματα των ελληνιστικών χρόνων που ήρθαν στο φως μαρτυρούν για τη μεγάλη φήμη του και τις συχνές επισκέψεις των χρηστηριαζομένων την εποχή αυτή.

Το οικοδόμημα μοιάζει με μεγαλοπρεπές ταφικό μνημείο. Η όλη κατασκευή του υπέβαλλε τη ζοφερή ιδέα του Κάτω Κόσμου, κανένα κόσμημα στην πυραμιδωτή στέγη, παράθυρο ή αρχιτεκτονικός διάκοσμος δεν φαίδρυνε τη σκυθρωπή εικόνα του Iερού του Άδη. Αποτελείται από δύο τμήματα, ένα υπόγειο και ένα υπέργειο. Η υπόγεια αίθουσα πιθανότατα βρίσκεται στη θέση της αρχικής σπηλιάς με την προϊστορική λατρεία. Είναι λαξευμένη στον βράχο και η οροφή της στηρίζεται με δεκαπέντε πώρινα τόξα με πολλή φροντίδα δουλεμένα, που αποτελούν και το δάπεδο της υπέργειας αίθουσας. Η κρύπτη αυτή ταυτίστηκε με το σκοτεινό ανάκτορο του Άδη και της Περσεφόνης.

slide_3Πάνω από την υπόγεια κρύπτη, βρίσκεται μια υπέργεια ορθογώνια αίθουσα, η οποία μαζί με δύο πλάγια κλίτη (Ι, Κ, Λ, Μ) σχηματίζει ένα τετράγωνο κτίριο. Το υπέργειο τετράγωνο κτίριο και οι τρεις συνεχόμενοι διάδρομοι με τα δωμάτια, αποτέλεσαν τον αρχικό πυρήνα του μνημείου, του τέλους του 4ου αι. π.Χ. Στα τέλη του 3ου αι. π.Χ., στα δυτικά του αρχικού ιερού προστέθηκε ένα συγκρότημα με δωμάτια και αποθήκες γύρω από μια κεντρική αυλή (Η). Οι χώροι γύρω από την αυλή χρησίμευαν για τη διαμονή των ιερέων και των επισκεπτών πριν μπουν στο Ιερό. Από εκεί ο προσκυνητής περνούσε τον βόρειο διάδρομο του Ιερού. Αριστερά υπήρχαν ένας λουτρώνας και δύο δωμάτια για την εγκοίμηση των προσκυνητών. Εκεί, στο αδιαπέραστο σκοτάδι, ο προσκυνητής υποβαλλόταν σε σωματική και ψυχική προετοιμασία με ειδική δίαιτα και πράξεις εξαγνισμού και μαγείας, και έκανε λουτρά για να μείνει αλώβητος από την επαφή που επρόκειτο να έχει με τα φάσματα των νεκρών. Πριν περάσει στον ανατολικό διάδρομο, έκανε διάφορες συμβολικές αποτροπαϊκές χειρονομίες και πράξεις καθαρμού (έριχνε πέτρες πίσω του και έπλενε τα χέρια του σε ένα πιθάρι). Ύστερα έμπαινε στο βόρειο δωμάτιο του ανατολικού διαδρόμου, όπου υποβαλλόταν στο τελικό στάδιο της δοκιμασίας, με μαγικές πράξεις συχνότερες και αυστηρότερη δίαιτα. Κατόπιν εισερχόταν στον ανατολικό διάδρομο, όπου, μαζί με τον ιερέα-οδηγό, θυσίαζε και έκανε χοές, όπως μαρτυρούν τα λείψανα ανθράκων και καμένα κόκκαλα ζώων. Ύστερα περνούσε σε έναν διάδρομο μαιανδρικό, που του υπέβαλε την εντύπωση της περιπλάνησης στους σκοτεινούς και σκολιούς δρόμους του Άδη. Εκεί πρόσφερε άλφιτα (κριθάλευρο), όπως φανερώνουν οι λεκανίδες και τα κατάλοιπα που βρέθηκαν. Την εντύπωση του Κάτω Κόσμου επέτεινε στον προσκυνητή το γεγονός ότι ο λαβύρινθος είχε τρεις τοξωτές πύλες, σιδερόφρακτες, όσες και οι πύλες του aδη, από τις οποίες οι δύο σώζονται σε πολύ καλή κατάσταση. Περνώντας την τελευταία πύλη, έφθανε στην κεντρική αίθουσα, όπου έριχνε ένα ακόμη αποτρόπαιο λιθάρι και έχυνε στο λίθινο δάπεδο χοές για τον aδη και την Περσεφόνη, που κατοικούσαν ακριβώς από κάτω, στην υπόγεια κρύπτη. Η κεντρική αίθουσα αποτελούσε και το τέρμα της πορείας, εφόσον εκεί θα εμφανίζονταν τα είδωλα των νεκρών για να επικοινωνήσουν με τους χρηστηριαζόμενους. Η κοινή πίστη στην εμφάνιση των νεκρών δημιουργούσαν στον προσκυνητή την κατάλληλη ψυχική προδιάθεση.

letheriverofoblivionΆμβλυνση των αισθήσεων, ζάλη, παραισθήσεις

Κατά τη διάρκεια των ανασκαφών βρέθηκαν μέσα σε μεγάλους πίθους σωροί από απανθρακωμένους καρπούς δημητριακών, όπως σιτάρι και κριθάρι, καθώς και όσπρια που έχουν τοξικές ιδιότητες όταν τρώγονται χλωρά, όπως κουκκιά, λαθούρια κ.ά., τα οποία, εκτός των άλλων, προκαλούν και άμβλυνση των αισθήσεων, μέχρι ζάλη, παραισθήσεις και άλλα αλλεργικά σύνδρομα (κυαμίασις, λαθυρισμός). Έτσι, με τη χαλάρωση των αισθήσεων που έφτανε στον βαθμό της ακαταληψίας, δημιουργούνταν οι αναγκαίες προϋποθέσεις για την επικοινωνία με τις ψυχές των νεκρών. Αλλά, επειδή οι ελληνιστικοί χρόνοι ήταν περίοδος ορθολογισμού και επιστήμης, όπου η πίστη στον μύθο και τη θρησκεία είχαν κλονιστεί, υπήρχαν πολλοί που θα δυσπιστούσαν στην εμφάνιση των ειδώλων. Γι’ αυτό, όπως απέδειξαν οι ανασκαφές, από το ιερατείο ελήφθησαν όλα τα αναγκαία μέτρα για την εμφάνιση των φασμάτων. Στην ανασκαφή της κεντρικής αίθουσας των ειδώλων βρέθηκαν, μια μάζα από σιδερένιους τροχούς άρματος, ένας χάλκινος λέβητας και γύρω σκορπισμένα σιδερένια και χάλκινα εξαρτήματα που ανήκαν πιθανότατα σ’ ένα είδος γερανού, που προοριζόταν για την κάθοδο των ειδώλων από την οροφή. Ως αντίβαρο χρησιμοποιήθηκαν σιδερένιες πλίνθοι, που βρέθηκαν σε γειτονικό δωμάτιο. Για τον σκοπό αυτό οι εξωτερικοί τοίχοι του κεντρικού κτιρίου με το μεγάλο πάχος (3,30μ.) θα έκρυβαν στην ανωδομία τους κρυφούς διαδρόμους, στους οποίους θα μπορούσαν να κυκλοφορούν αόρατοι οι ιερείς. Από τη θέση αυτή ή από την οροφή, με τη βοήθεια του γερανού, εμφανίζονταν τα σκηνοθετημένα είδωλα των νεκρών μέσα στον χάλκινο λέβητα και συνομιλούσαν με τους χρηστηριαζόμενους. Τα ανασκαφικά δεδομένα επιβεβαιώνουν οι φιλολογικές μαρτυρίες και κυρίως ο Κλήμης ο Αλεξανδρεύς, ο οποίος στο έργο του Προτρεπτικός προς Έλληνας (2.11.1), θεωρεί τον «Θεσπρώτιον λέβητα» μέσο εμφάνισης των φασμάτων στον Αχέροντα. Ανάλογη μνεία του θεσπρωτικού λέβητα κάνει και ο Ευσέβιος (Ευαγγελική Προπαρασκευή 2.3.1.). Η μαρτυρία αυτή, συνδυαζόμενη με τον λέβητα που βρέθηκε στην κεντρική αίθουσα, αποτελεί ισχυρό επιχείρημα για την ταύτιση του ελληνιστικού Ιερού που έφερε στο φως η ανασκαφή του καθηγητή Δάκαρη με το Νεκυομαντείο του Αχέροντα, γνωστό από την αρχαία παράδοση και για τον τρόπο εμφάνισης των ειδώλων.

Tο 1982 ο Baatz υποστήριξε ότι η παρουσία τόσων τροχών καταπελτών αποδείχνει ότι το κεντρικό οικοδόμημα με τους ισχυρούς τοίχους είναι οχυρωματικός πύργος αγροκτήματος που απαντά στην Αττική και αλλού. Ο ανασκαφέας όμως είχε αντιπροτείνει ότι τα μεταλλικά αυτά εξαρτήματα ήταν τμήματα γερανών που θα χρησίμευαν για να εμφανιστούν οι σκιές των νεκρών. Πρόσφατα οι Fooache-Qoantin, σε μια νέα συνδυαστική ερμηνευτική απόπειρα, κάνουν λόγο για οχυρωμένη αγροικία των ελληνιστικών χρόνων: και σε αυτούς αντιπροτείνουμε την αρχαία Γραμματεία, τα αρχαιολογικά δεδομένα και την αρχιτεκτονική μορφή του Ιερού.

Το Iερό πυρπολήθηκε από τους Ρωμαίους το 167 π.Χ. και έκτοτε δεν λειτούργησε για μεγάλο χρονικό διάστημα. Η φήμη του όμως διατηρήθηκε πολλούς αιώνες μετά την καταστροφή, όπως πληροφορούν ο Παυσανίας (1.17.5, 9.30.6) ο Πλούταρχος (Θησεύς 31.4) και ο Λουκιανός (Μένιππος ή Νεκυομαντεία 9.10.15).

 

Βιβλιογραφία

Σ. Ι. Δάκαρης, ΠΑΕ 1958, 1960, 1961, 1963, 1964, 1975, 1976, 1977, 1990, 1991.

Σ. Ι. Δάκαρης, «Αρχαιότητες Ηπείρου. Το Νεκρομαντείο του Αχέροντα, Εφύρα – Πανδοσία – Κασσώπη», Αθήνα 1972.

Σ. Ι. Δάκαρης, «Το Νεκυομαντείο του Αχέροντα», Αθήνα 1993.

  1. Ogden, «Greek and Roman Necromancy», Princeton, Oxford 2001.

Χρ. Τζουβάρα-Σούλη, «Η λατρεία των γυναικείων θεοτήτων στην αρχαία Hπειρο», Ιωάννινα 1979.

XPYΣHIΔΑ TZOYBΑPΑ-ΣOYΛH
Αναπληρώτρια καθηγήτρια Κλασικής Αρχαιολογίας
στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων

http://www.ekivolos.gr/To%20nekyiomanteio%20tou%20axeronta.htm

https://theancientwebgreece.

Αχέροντας Ποταμός: Παίζοντας με τη φύση στο αρχαίο ποτάμι των νεκρών

Αχέροντας Ποταμός: Παίζοντας με τη φύση στο αρχαίο ποτάμι των νεκρών

Αχέροντας Ποταμός: Παίζοντας με τη φύση στο αρχαίο ποτάμι των νεκρών

Αχέρων, ετυμολογικά από τα αρχαία ελληνικά, σημαίνει «δίχως χαρά»- από τη λέξη «άχος», την θλίψη του θανάτου. Οι αρχαίοι Έλληνες πίστευαν ότι στον Αχέροντα ο Ερμής παρέδιδε τις ψυχές των νεκρών στον βαρκάρη Χάροντα, τον γιο του Ερέβους και της Νύχτας, για να τις μεταφέρει αυτός με διάπλου του ποταμού μέχρι τις Πύλες του Άδη.

Σήμερα, αν δεν γνωρίζεις την ιστορία του ποταμιού, είναι εξαιρετικά δύσκολο να φανταστείς ότι κάποτε οι άνθρωποι είχαν ταυτίσει ένα τόσο όμορφο μέρος με τόσο σκοτεινούς μύθους. Στην καταπράσινη χαράδρα που διασχίζει ο ρους του ποταμού, άνθρωποι όλων των ηλικιών, παίζουν με τα γαλαζοπράσινα, παγωμένα νερά του, δροσίζονται από την «κάψα» του μεσογειακού καλοκαιριού και διασκεδάζουν στην ελληνική φύση.

greece island

Ο Αχέροντας πηγάζει σε υψόμετρο περίπου 2.000 μ., στο όρος Τόμαρος, κοντά στην αρχαία Δωδώνη. Η ροή του εξακολουθεί για 58 χιλιόμετρα- περνώντας από τα χωριά του Σουλίου το υδάτινο φορτίο του ενισχύεται και από άλλες πηγές, οι τελευταίες εκ των οποίων συναντώνται στην Γλυκή, το χωριό όπου σήμερα καταλήγουν οι επισκέπτες, εκατοντάδες, χιλιάδες ίσως άνθρωποι, κάθε μέρα του καλοκαιριού.

Ακολουθώντας την παραλιακή εθνική οδό της Ηπείρου, λίγα χιλιόμετρα πριν την Πάργα, είτε στρίβοντας στο χωριό Καναλάκι, είτε στην ταμπέλα που δείχνει τον δρόμο για το Νεκρομαντείο του Αχέροντα, στη Γλυκή σε οδηγούν ταμπέλες προς τις «Πηγές του Αχέροντα»- μην μπερδευτείτε από τις εναλλαγές στη σήμανση, πρόκειται για το ίδιο μέρος.

Μέσω ενός μικρού, ειδυλλιακού και απόλυτα βατού μονοπατιού, μπορεί ακόμα και ένα νήπιο ή ηλικιωμένος άνθρωπος να βαδίσει μια όμορφη διαδρομή. Από το σημείο όπου (πρόσκαιρα) το μονοπάτι διακόπτεται, όσοι θέλουν να συνεχίσουν (όλοι σχεδόν…) μπαίνουν μέσα στο ποτάμι, το βάθος του οποίου κυμαίνεται- από πολύ μικρό μέχρι σημεία όπου συνεχίζεις μόνο κολυμπώντας. Δεν γνωρίζω αν είναι επιστημονικά εξακριβωμένο αλλά ο Αχέροντας έχει την φήμη του πιο κρύου ποταμού της Ελλάδαςτα νερά του είναι ακόμα και μέσα στο κατακαλόκαιρο εξαιρετικά κρύα (όσο και διαυγή) και αυτό, σύμφωνα με τους ντόπιους, οφείλεται στο ότι πηγάζουν μέσα από σχισμές των βράχων κατά μήκος της κοίτης του. Όσο προχωράς βαθύτερα στην χαράδρα συναντάς λίμνες, βάθρες και καταρράκτες το 1992 ο ερευνητής Χαράλαμπος Γκούβας χαρακτήρισε τα «Στενά του Αχέροντα», την χαράδρα μεταξύ Γλυκής και Σερζιανών, ως «Πύλες του Άδη». Πρόκειται για στενά περάσματα που έχουν σχηματιστεί από κάθετες πλάκες βράχων, που το ύψος τους φτάνει έως και 200 μέτρα, ενώ το πλωτό τους πέρασμα είναι αντιστρόφως στενό, με πλάτος δύο μέτρα μόνο. Επειδή τα «Στενά» δεν αναφέρονται στην αρχαία ελληνική γραμματεία, πιθανολογείται ότι οι αρχαίοι φοβούνταν να τα διασχίσουν- η Χαράδρα του Αχέροντα έχει μήκος περίπου 10 χιλιόμετρα και ο χρόνος που απαιτείται για την διάσχισή της προσεγγίζει τις 8 ώρες.Αξίζει να σημειωθεί ότι την τελευταία δεκαπενταετία έχει δημιουργηθεί μονοπάτι κατά μήκος της.

ahkjgd

Οι περισσότεροι επισκέπτες, πάντως, δεν φτάνουν μέχρι εκεί- αρκούνται στο τμήμα της κοίτης που είναι κοντά στη Γλυκή. Λογικό είναι αυτό- το πρώτο τμήμα του ποταμού ανεβαίνοντας από την Γλυκή ανάποδα το ρεύμα του αρκεί για να διασκεδάσει κανείς με την ψυχή του, παιζοντας παντοιοτρόπως με τα νερά και τα πέριξ αυτών κελεύσματα της φύσης. Κολυμπάς σε κρυστάλλινα νερά, σε λωρίδες άμμου στις όχθες λούζεσαι έναν δροσερό ήλιο και φως φιλτραρισμένο από τα φυλλώματα του πλάτανου και της ιτιάς, βουτάς (σαν) σ’ ένα ρέον «παγάκι» από ψηλούς βράχους της καταπράσινης όχθης- να μια όμορφη, ημερήσια εκδρομή για οικογένειες από την Ελλάδα και το εξωτερικό που διάλεξαν την Πάργα, τα Σύβοτα ή τις ακτές της Πρέβεζας για τις διακοπές τους.

Ξεκινώντας από την Γλυκή και κατά μήκος των επόμενων δύο χιλιομέτρων της κοίτης του, υπάρχουν αρκετές (όχι υπερβολικές) ταβέρνες ακριβώς δίπλα στο ποτάμι- και μπορείς να εξασκήσεις με ασφάλεια μια μεγάλη γκάμα αθλητικών δραστηριοτήτων στα νερά του Αχέροντα. Και στις δύο όχθες του ποταμού- η δεξιά ανήκει στο νομό Πρέβεζας και η αριστερή στο νομό Θεσπρωτίαςυπάρχουν stand και ο ανάλογος εξοπλισμός, επιχειρήσεων που προσφέρουν δυνατότητες για ράφτιγκ, καγιάκ, ιππασία, τοξοβολία, flying fox (εναέριο πέρασμα).

Η Βιβή Μάρκου είναι μια από τους επιχειρηματίες αυτούς- στα 26 της σήμερα, έχει αναλάβει τη δουλειά που άνοιξε οι πατέρας της το 2000.

czcffzscf

«Ήμασταν από τους πρώτους- πριν το 1998 δεν υπήρχαν δυνατότητες για σπορ στο ποτάμι», μου λέει.

Ζει μόνιμα στην περιοχή, αγαπά αυτό που κάνει και δηλώνει ικανοποιημένη.

«Τα σπορ στο ποτάμι τα γνωρίζω από μικρή και μου αρέσει πολύ να ζω και να εργάζομαι εδώ, στο ποτάμι και τη φύση του. Είναι ένα ξεχωριστό μέρος και, ναι, έρχεται κόσμος», μου λέει και, όντως, οι βάρκες και τα άλογά της ανεβοκατεβαίνουν το ποτάμι συνεχώς.

«Τώρα, (αρχές Αυγούστου) είμαστε και στο αποκορύφωμα βέβαια, μιας σεζόν που, ενώ διαρκεί από τέλη Απρίλη μέχρι τέλη Οκτώβρη, συμπιέζει την μεγάλη επισκεψιμότητα τον Ιούλη και τον Αύγουστο».

Την ρωτάω με τι ασχολείται τους υπόλοιπους μήνες. «Με τα άλογα μας», απαντάει.

«Έχουμε 12 άλογα που σταβλίζονται σε μια κοντινή φάρμα και έχω αναλάβει την επιμελητεία τους», μου λέει γελώντας.

Λίγα χιλιόμετρα μακριά από την Γλυκή, ο Αχέροντας εκβάλλει στην παραλία της Αμμουδιάς, με το ομώνυμο χωριό.

Στο γραφικό ψαράδικο λιμανάκι στις εκβολές του συναντώ τον βαρκάρη Βασίλη Τάσσο. Είναι κι αυτός ένας άνθρωπος που ζει από το ποτάμι- με τη βάρκα του ξεναγεί επισκέπτες στο ποτάμι και τις εκβολές του στο Ιόνιο πέλαγος. Αλλά είναι και καταπληκτικός γνώστης της ιστορίας και της φύσης του ποταμού.

«Ο Αχέροντας έχει 3 παραπόταμους- τον Κωκυτό, που σημαίνει θρήνος, τον Βωβό, ήσυχο δηλαδή, και τον Πυρεφλεγέθοντα (σημαίνει πύρινος ποταμός και αναφέρεται από τον Όμηρο ως πυρεφλεγέθων. Το νερό του δεν θεωρείται πόσιμο- επειδή πηγάζει μέσα από τον βράχο μεταφέρει βαρέα μέταλλα. Και είναι όντως βαρύ νερό, λίγες γουλιές κι αισθάνεσαι να γεμίζεις… Πάντως εγώ ανέκαθεν έπινα και τίποτα δεν έπαθα», γελάει….

«Σε μένα ο Αχέροντας μοιάζει με μικρογραφία του Αμαζονίου», μου λέει.

«Από ψάρια έχει 3 είδη κεφαλοειδών, λαβράκια που φτάνουν τα 8 κιλά, άσπρα χέλια, καβούρια, γαρίδες και ένα είδος γοβιού που είναι μοναδικό στον κόσμο. Έχει αηδονοφωλιές, που τα αηδόνια φτιάχνουν από το χνούδι του φύλλου της άγριας ιτιάς, σε σημεία που το φίδι ή το κουνάβι δε μπορούν να τις πειράξουν. Έχει το ποτάμι πανέμορφες, μπλε λιβελούλες, που ο κύκλος ζωής τους δεν ξεπερνά τις λίγες ημέρες, νεροχελώνες, που βγαίνουν απο το νερό και κάνουν ηλιοθεραπεία σε κορμούς στην όχθη για να ξεραθεί το όστρακό τους- σαπίζει αν είναι συνέχεια μουλιασμένο. Στις εκβολές του, αριστερά- δεξιά στη θάλασσα υπάρχουν νεροσπηλιές, με εντυπωσιακό ανάγλυφο βράχων και πεντακάθαρα νερά, αν θες βουτάς…».

«Όμορφο μέρος αλλά δεν το προστατεύουμε όπως πρέπει», σχολιάζει.

«Έχουμε περιστατικά όπου ιδιώτες κλέβουν νεροχελώνες, μπαίνουνε μέσα στο ποτάμι ιδιωτικά ταχύπλοα και τζετ σκι, καταστρέφουν τον γόνο των ψαριών, βλέπεις τα ιστιοπλοϊκά που ελλιμενίζονται στις εκβολές του… Δεν είμαστε μαρίνα όμως εδώ- δεν υπάρχει αστυνόμευση και οι βορειοευρωπαίοι γίνονται πιο άνομοι, χειρότεροι από τους Έλληνες».

Το Νεκρομαντείο

Τέσσερα χιλιόμετρα πάνω από την Αμμουδιά, στο χωριό Μεσοπόταμος, ο σύγχρονος επισκέπτης μπορεί, ως ένα βαθμό, να γίνει κι αυτός μύστης του Νεκρομαντείου του Αχέροντα. Η κρίσιμη διαφορά του από άλλα μαντεία, όπως των Δελφών ή της Δωδώνης είναι πως εδώ ο αρχαίος επισκέπτης δεν προσδοκούσε τον χρησμό του μάντη ή της ιέρειας, αλλά την επικοινωνία με την ψυχή κάποιου νεκρού τουεμφανίζονταν ως σκιά και συνομιλούσαν, παρουσία ιερέα και αθέατοι από κάθε άλλον ανθρώπινο παρατηρητή.

axerodas

Σήμερα, εξωτερικά ο χώρος του Νεκρομαντείου είναι ένα γοητευτικό αμάλγαμα στοιχείων των πολιτισμών και των θρησκειών που νοηματοδοτούσαν τις ζωές των ανθρώπων που ζούσαν σε αυτόν τον τόπο στις διαφορετικές ιστορικές περιόδους.

slide_499258_6942104_free

Μονή Αγίου Ιωάννη Προδρόμου

Στα ερείπια του αρχαίου μαντείου κτίστηκε τον 18ο αι. η Μονή Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου και λίγα μέτρα απέναντί της, οχυρή κατοικία (κούλια), που ανήκε σε αγά της Οθωμανικής περιόδου (19ος αι.).

Αντιγράφω από τα ενημερωτικά κείμενα της αρχαιολογικής υπηρεσίας στον χώρο:

Η ύπαρξη του Νεκρομαντείου στους αρχαϊκούς και κλασικούς χρόνους είναι αρκετά πιθανή, βάσει της φιλολογικής παράδοσης αλλά και ανασκαφικών ευρημάτων, όπως αποθέματα με όστρακα και ειδώλια της Περσεφόνης που χρονολογούνται από τον 7ο έως τον 5ο αι. π.Χ. Η κορυφή του λοφίσκου όπου βρίσκεται το Νεκρομαντείο ισοπεδώθηκε, μάλλον την περίοδο της Συμμαχίας των Ηπειρωτών (330- 233 π.Χ.), για να αναγερθεί το συγκρότημα που ακόμα υπάρχει και όλες οι προηγούμενες φάσεις του ιερού καταστράφηκαν.

Η ίδρυση του Νεκρομαντείου στη συμβολή του ποταμού Αχέροντα με τους παραποτάμους του συνδέεται με τις δοξασίες των αρχαίων για τον Κάτω Κόσμο. Χάσματα της γης, σπηλιές και φαράγγια ταυτίστηκαν κατά την αρχαιότητα με εισόδους προς τον Κάτω Κόσμο, ενώ λίμνες και ποτάμια που εισχωρούσαν στο υπέδαφος για να συνεχίσουν υπόγεια την πορεία τους, σχετίζονταν με τον δρόμο που ακολουθούσαν οι ψυχές των νεκρών προς τον Άδη.

Οι αρχαίοι Έλληνες θεωρούσαν τους νεκρούς ως σκιές ελευθερωμένες από το φθαρτό σώμα και με την ικανότητα να προβλέπουν το μέλλον. Χαρακτηρίζονταν, όμως, από έλλειψη συνείδησης και εκδικητικότητα απέναντι στους ζωντανούς και η επαφή μαζί τους δεν ήταν ακίνδυνη.

Οι επισκέπτες εισέρχονταν από την βόρεια είσοδο του συγκροτήματος και έμεναν για κάποιο διάστημα στα δωμάτια της αυλής και του βόρειου διαδρόμου. Εκεί υποβάλλονταν σε ψυχική και σωματική προετοιμασία.

Ο ρόλος των ιερέων, προφανώς, ήταν κρίσιμος- προσέγγιζαν ψυχολογικά τους «ωφελούμενους» και αποσπούσαν από τους ίδιους πληροφορίες για τον σκοπό της επίσκεψής τους, τι ήθελαν να μάθουν από τον νεκρό, ποια ήταν η κοινωνική και οικονομική τους κατάσταση…

Στην είσοδο του Νεκρομαντείου, υποδέχονταν τον επισκέπτη σε ένα αίθριο σαν αυλή και σταδιακά τον οδηγούσαν στα παρακείμενα δωμάτια παραμονής και προδιαίτησης. Για χρονικό διάστημα που έκρινε ο ιερέας οι πιστοί μύστες έπρεπε να αντέξουν σωματικά μια ιδιόρρυθμη και έντονα τοξική διατροφή που είχε βάση της τα κουκιά, το χοιρινό λίπος και τα οστρακοειδή. Σκοπός ήταν η πρόκληση μιας μορφής τοξικής δηλητηρίασης του οργανισμού- αυτό ήταν το πρώτο μόνο στάδιο της…

Με τις οδηγίες του ιερέα ο μύστης οδηγούνταν σε έναν πλίθινο λουτήρα για να πλυθεί και αμέσως μετά πέταγε μια αναθηματική πέτρα (εκστομίζοντας και το προσωπικό του ανάθεμα) σε έναν μεγάλο σωρό (που βρέθηκε κατά τις ανασκαφές). Στο τελευταίο δωμάτιο όπου θα παρέμενε ο μύστης (για χρονικό διάστημα συνήθως αρκετών ημερών) υποβαλλόταν σε ακόμα αυστηρότερη δίαιατα , προσευχόταν, ενώ ο ιερέας του μιλούσε σε βαθύ σκοτάδι. Σκοπός αυτής της δίαιτας και μυσταγωγίας ήταν η πρόκληση παραισθήσεων και η διέγερση του φαντασιακού.

sdsdadad

Στον ανατολικό διάδρομο ο μύστης θυσίαζε ένα ζώο και μέσω ενός δαιδαλώδη διαδρόμου που σήμερα αποκαλείται «λαβύρινθος», διασχίζοντας τοξωτές πύλες και αφού έσπαγε πήλινες λεκάνες γεμάτες με άλευρα, δεούμενος στους θεούς, εισέρχονταν στο μεγάλο ιερό. Εκατέρωθεν υπάρχουν ακόμα τα δωμάτια και τα ίδια μεγάλα πιθάρια όπου αποθηκεύονταν οι προσφορές των πιστών. Κάτω από αυτόν τον χώρο υπάρχει μια άλλη, υπόγεια αίθουσα, σαν κατακόμβη που στηρίζεται σε 15 πέτρινα τόξα. Η χρήση της δεν είναι ξεκαθαρισμένη- ίσως πραγματοποιούνταν θρησκευτικές τελετές αφιερωμένες στις θεότητες του Άδη, ίσως αποτελούσε τον χώρο από όπου οι ιερείς «επανέφεραν» στη ζωή τα είδωλα των νεκρών. Οι σκιές τους εμφανίζονταν στην αίθουσα του ιερού, μετά τις τελευταίες «χοές», προσφορές δηλαδή μελιού ή κρασιού και αίματος στους θεούς του Κάτω Κόσμου.

Το Νεκρομαντείο του Αχέροντα καταστράφηκε το 168 π.Χ. από τους Ρωμαίους. Όλη αυτή η μυσταγωγία έλαβε απότομο τέλος, νέες θρησκείες ήρθανε μαζί με επόμενες εξουσίες.

«Ξέρεις όμως, στην περιοχή μας ακόμη συνηθίζεται ο οβολός στα μάτια των νεκρών, το σπάσιμο πιάτων όταν βγαίνει από το σπίτι», μου λέει ο βαρκάρης του Αχέροντα, Βασίλης Τάσσος.

  • Οι εκβολές του Αχέροντα
    HuffPost Greece/Alexis Gaglias
  • Βαρκάδα στις εκβολές του Αχέροντα
    HuffPost Greece/Alexis Gaglias
  • Αμμουδιά – Εκβολές Αχέροντα
    HuffPost Greece/Alexis Gaglias
  • Αμμουδιά – Εκβολές Αχέροντα
    HuffPost Greece/Alexis Gaglias
  • Νεροχελώνες
    HuffPost Greece/Alexis Gaglias
  • Ψάρεμα με καλάμι στις εκβολές
    HuffPost Greece/Alexis Gaglias
  • Δωμάτια και πιθάρια προσφορών
    HuffPost Greece/Alexis Gaglias
  • HuffPost Greece/Alexis Gaglias
  • Το δωμάτιο προσφορών των επισκεπτών
    HuffPost Greece/Alexis Gaglias
  • HuffPost Greece/Alexis Gaglias
  • Είσοδος – Το πρώτο τμήμα συγκροτήματος
    HuffPost Greece/Alexis Gaglias
  • Εσωτερικό του οθωμανικού σπιτιού (κούλια)
    HuffPost Greece/Alexis Gaglias
  • Η έξοδος από την κατακόμβη στον Πάνω Κόσμο
  • Θέα του νεκρομαντείου από το σπίτι του Αγά
    HuffPost Greece/Alexis Gaglias
  • Λουτήρας
    HuffPost Greece/Alexis Gaglias
  • Μονή Αγίου Ιωάννη Προδρόμου
    HuffPost Greece/Alexis Gaglias
  • Ο διάδρομος της θυσίας του ζώου
    HuffPost Greece/Alexis Gaglias
     
  • Πιθαρια προσφορών
    HuffPost Greece/Alexis Gaglias
  • Πιθάρια προσφορών
    HuffPost Greece/Alexis Gaglias
  • Σωρός από αναθηματικές πέτρες
    HuffPost Greece/Alexis Gaglias
  • Υπόγεια αίθουσα
    HuffPost Greece/Alexis Gaglias
     
  • Υπόγεια αίθουσα
    HuffPost Greece/Alexis Gaglias
  • http://www.huffingtonpost.gr/

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s